Trong ngày giỗ đại tường con cháu vẫn còn ăn mặc tang phục xô gai, mũ rơm, chống gậy để cúng giỗ và để đáp lễ khách tới lễ giỗ cha mẹ của mình lần cuối cùng. Lễ đại tường được cử hành long trọng, trong các gia đình giàu có thường diễn ra cuộc tế vong.
Lúc tế lễ con cháu vẫn khóc, tuy nỗi đau theo thời gian (2 năm) đã có phần dịu bớt nhiều. Ngày giỗ đại tường làm cho con cháu nhớ lại lúc lâm chung của người đã khuất và nhắc lại những kỷ niệm sâu xa giữa người chết và người sống. Người chết đã đi xa mãi mãi không bao giò trở lại, nhưng những kỷ niệm kia vẫn sống mãi với thời gian, chẳng thể phai mờ. Vì vậy, người xưa có câu giỗ là: “chung thân chi tang” chính là vì vậy.
Trong ngày giỗ hết, là dịp bà con thân thuộc nhắc đến người đã khuất với rất nhiều kỷ niệm đẹp về người đó. Và một câu thường được mọi người nhắc đến trong ngày lễ đại tường là: “Chóng thật! Mới ngày nào! Sống thì lâu chết chẳng mấy chục đã ra người thiên cổ”. Câu nói ấy mang một ý nghĩa sâu sắc và nhớ thương vô hạn. Với ngày đại tường con cháu sắp sửa bỏ hết tang phục.
Trong ngày đại tường, người ta cũng đốt vàng mã cho người đã khuất và thậm chí vàng mã đốt còn nhiều hơn trong ngày giỗ đầu. Bởi người ta quan niệm rằng, mã đốt năm trước (giỗ đầu) là mã biếu. Nghĩa là: Người chết nhận được đồ dùng của con, cháu đốt trong ngày tiểu tường, phải đem biếu các ác thần để tránh mọi sự quấy nhiễu, cũng giống như trên trần gian xưa, khi đến một nơi nào sinh sống, muốn được sống yên thân, điều đầu tiên là phải đút lót bọn tham quan ô lại. Trước khi đốt mã phải cúng lễ ngay ở mộ người chết và đốt mã ngay trước mộ. Những gia đình khá giả còn làm chay ngay tại mộ, mời tăng ni tới cúng, tụng kinh niệm Phật xong mới đốt mã.
Cỗ bàn trong ngày đại tường rất linh đình. Ngoài việc “trả nợ miệng”, con cháu còn nghĩ rằng từ trước tới ngày này, hương hồn của người đã khuất còn luôn luôn phảng phất trong nhà, nhưng rồi đây, sau ngày lễ trừ phục, người khuất sẽ ít về thăm con cháu hơn. Bởi thế con cháu muốn dâng một bữa tiệc thịnh soạn cho người đã khuất trước lễ trừ phục.
Ngày đại tường hết, ngày giỗ năm sau, năm thứ ba người khuất đi xa là những ngày giỗ thường hay được gọi là ngày kỵ nhật. Việc cúng lễ sẽ cử hành như những người qua đời trước. Bởi thế ngày giỗ hết là ngày giỗ trọng đại nhất trong tất cả những ngày giỗ.
Xem thêm
Lễ tiểu tường và đại tường là gì?
Tiểu tường và đại tường là hai lễ giỗ quan trọng trong thời kỳ tang chế truyền thống. Cả hai đều nhằm tưởng nhớ người đã mất, bày tỏ lòng hiếu kính và tạo dịp để con cháu sum họp, nhưng được tổ chức ở những mốc thời gian khác nhau.
Lễ tiểu tường
Tiểu tường thường được hiểu là giỗ đầu, tức lễ giỗ diễn ra khi người mất đã qua đời được một năm. Trong quan niệm truyền thống, gia đình vẫn còn trong thời kỳ tang nên không khí buổi lễ thường trang nghiêm, tiết chế hơn những ngày giỗ về sau.
Gia đình muốn tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa và nghi thức có thể tham khảo nội dung giải thích lễ tiểu tường là gì.
Lễ đại tường
Đại tường thường được gọi là giỗ hết hoặc giỗ hết tang, được tổ chức vào mốc hai năm kể từ ngày mất. Trong nhiều gia đình, đây là nghi lễ đánh dấu giai đoạn tang chế chính đã kết thúc. Tuy nhiên, cách xả tang và những nghi thức kèm theo có thể khác nhau tùy phong tục địa phương, tôn giáo và nếp nhà.
Khi chuẩn bị phần nghi lễ, gia chủ có thể đối chiếu văn khấn lễ Đại Tường và điều chỉnh cách xưng lễ cho phù hợp với người được thờ cúng.
So sánh lễ tiểu tường và đại tường
| Tiêu chí | Lễ tiểu tường | Lễ đại tường |
|---|---|---|
| Tên gọi phổ biến | Giỗ đầu | Giỗ hết, giỗ hết tang |
| Thời điểm | Mốc một năm sau ngày mất | Mốc hai năm sau ngày mất |
| Ý nghĩa chính | Tưởng niệm người mất trong thời kỳ còn tang | Tưởng niệm và đánh dấu việc kết thúc giai đoạn tang chế chính theo nhiều phong tục |
| Không khí nghi lễ | Thường trang nghiêm, tiết chế | Trang nghiêm nhưng có thể đông đủ con cháu, họ hàng hơn |
| Cách tính ngày | Căn cứ ngày mất và lịch gia đình sử dụng | Căn cứ ngày mất và lịch gia đình sử dụng |
| Nghi thức sau lễ | Gia đình tiếp tục giữ tang theo nếp nhà | Một số gia đình làm lễ xả tang; một số nơi có nghi thức riêng |
Điểm chung của hai lễ là lòng thành kính. Mâm cúng lớn hay nhỏ không quyết định ý nghĩa của ngày giỗ; điều quan trọng là ngày lễ được chuẩn bị chu đáo, phù hợp điều kiện gia đình và phong tục đang được thực hành.
Tiểu tường là bao nhiêu ngày?
Tiểu tường không nên được hiểu là một mốc cố định gồm bao nhiêu ngày. Theo cách gọi thông dụng, đây là lễ giỗ đầu, được xác định theo mốc một năm kể từ ngày người thân qua đời.
Số ngày thực tế có thể không giống nhau nếu gia đình tính theo âm lịch, gặp năm có tháng nhuận hoặc ngày mất rơi vào thời điểm đặc biệt của lịch. Vì vậy, thay vì tự cộng một số ngày cố định, gia đình nên căn cứ vào ngày, tháng mất đã ghi trong gia phả, sổ tang, giấy tờ hoặc bàn bạc với người lớn trong họ.
Tương tự, đại tường được xác định theo mốc hai năm chứ không nên mặc định là một tổng số ngày bất biến. Việc dùng mốc năm giúp hạn chế nhầm lẫn giữa lịch âm, lịch dương và năm nhuận.
Cách xác định ngày tiểu tường và đại tường
Bước 1: Kiểm tra chính xác ngày mất
Gia đình cần xác định ngày mất đang được dùng trong việc thờ cúng là ngày âm lịch hay dương lịch. Nhiều gia đình Việt làm giỗ theo âm lịch, nhưng đây không phải quy tắc bắt buộc cho mọi nhà.
Không nên tự đổi lịch nếu những năm trước gia đình đã thống nhất một cách tính. Khi thông tin giữa giấy tờ và gia phả không trùng nhau, người chủ lễ nên trao đổi với các bậc cao niên trong họ trước khi ấn định ngày.
Bước 2: Xác định mốc giỗ
- Tiểu tường: lấy ngày mất làm căn cứ và xác định ngày tương ứng ở mốc một năm sau.
- Đại tường: lấy ngày mất làm căn cứ và xác định ngày tương ứng ở mốc hai năm sau.
Nếu năm âm lịch có tháng nhuận hoặc không có ngày tương ứng, cách xử lý có thể khác giữa các địa phương và dòng họ. Gia đình nên ưu tiên lệ đã duy trì ổn định thay vì áp dụng máy móc một cách tính mới.
Bước 3: Phân biệt ngày tiên thường và ngày chính kỵ
Một số gia đình làm lễ cáo giỗ vào ngày trước chính kỵ, thường gọi là tiên thường. Ngày chính kỵ là ngày tưởng niệm chính, thường lấy theo ngày mất. Nếu duy trì nghi thức này, gia chủ nên tìm hiểu rõ cách cúng ngày Tiên thường để không nhầm hai thời điểm.
Sau lễ đại tường, các năm tiếp theo thường được gọi là giỗ thường. Việc tổ chức cúng ngày giỗ thường có thể giản dị hơn nhưng vẫn giữ ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên và người đã khuất.
Lễ tiểu tường, đại tường cần chuẩn bị gì?
Lễ vật không có một danh sách bắt buộc áp dụng cho mọi gia đình. Tùy điều kiện, tín ngưỡng và tập quán địa phương, mâm lễ có thể là lễ chay hoặc lễ mặn. Những lễ vật thường được chuẩn bị gồm:
- Hương, đèn hoặc nến.
- Hoa tươi phù hợp với không gian thờ cúng.
- Nước sạch, trà hoặc rượu theo nếp nhà.
- Trầu cau nếu gia đình có lệ sử dụng.
- Trái cây và món ăn được chuẩn bị sạch sẽ, trang trọng.
- Bài văn khấn phù hợp với lễ tiểu tường hoặc đại tường.
Không nên mua sắm vượt quá khả năng tài chính hoặc chạy theo hình thức. Nếu người mất khi sinh thời có chế độ ăn riêng hay gia đình theo tôn giáo cụ thể, mâm lễ nên được điều chỉnh sao cho phù hợp.
Trước giờ cúng, bàn thờ cần được thu xếp gọn gàng. Khi lau dọn hoặc thay đồ thờ, gia đình nên thao tác cẩn trọng, tránh xê dịch tùy tiện những vật thờ quan trọng nếu chưa rõ lệ nhà.
Trình tự cúng tiểu tường và đại tường
Một buổi lễ tại gia có thể thực hiện theo trình tự cơ bản sau:
- Thống nhất ngày giờ với các thành viên chính trong gia đình.
- Dọn dẹp không gian thờ cúng và chuẩn bị lễ vật.
- Bày lễ ngay ngắn, thắp đèn hoặc nến nếu điều kiện an toàn cho phép.
- Người đại diện gia đình chỉnh trang y phục, thắp hương và đọc văn khấn.
- Các thành viên lần lượt tưởng niệm người đã mất trong không khí trang nghiêm.
- Chờ hương theo lệ nhà rồi xin hạ lễ, cùng nhau dùng bữa tưởng niệm.
Khi đọc văn khấn, gia chủ nên nêu rõ ngày lễ, người được tưởng niệm, ngày mất và lời thỉnh mời gia tiên. Có thể đọc từ bản soạn sẵn, nhưng cần kiểm tra tên, vai vế và cách xưng hô trước khi hành lễ. Không cần đọc quá nhanh hoặc cố dùng những từ cổ mà người chủ lễ không hiểu rõ.
Những lưu ý khi tổ chức lễ
- Tôn trọng phong tục gia đình: Cùng là lễ tiểu tường hoặc đại tường nhưng mỗi dòng họ có thể có cách bày lễ, xưng khấn và xả tang khác nhau.
- Không nhầm mốc thời gian: Tiểu tường là mốc giỗ đầu, đại tường là mốc giỗ hết theo cách gọi phổ biến; cả hai không phải những ngày giỗ thường hằng năm.
- Thống nhất loại lịch: Cần ghi rõ ngày âm hay ngày dương khi báo cho người thân để tránh đến sai ngày.
- Giữ sự trang nghiêm: Y phục nên lịch sự, lời nói và việc tổ chức nên tiết chế, phù hợp tính chất tưởng niệm.
- Chú ý an toàn: Hương, nến và đồ đốt cần được sử dụng ở nơi thông thoáng, có người trông coi; không nên đốt quá nhiều trong không gian kín.
- Không đặt nặng mâm cao cỗ đầy: Sự thành tâm, hòa thuận và tưởng nhớ người đã mất là cốt lõi của ngày lễ.
Các thông tin về thời điểm và nghi thức trong bài phản ánh cách hiểu phổ biến trong phong tục thờ cúng Việt Nam. Trên thực tế, tập quán có thể thay đổi theo vùng miền, tôn giáo và gia lệ; khi có khác biệt, gia đình nên thống nhất theo truyền thống đang được duy trì.